LGS’den Önce Hangi Sınavlar Vardı?
Bugün öğrencilerin en büyük sınavı LGS, eskiye göre çok farklı bir hale büründü. Bir zamanlar bizim dönemde de öğrencilere yeni bir sınav sistemi getirilmişti ve şimdi buna “LGS” diyoruz. Ama, eğer biraz geçmişe doğru gidip, “LGS’den önce ne vardı?” diye soracak olursak, her şey o kadar basitti ki; işin içine bolca hikâye ve biraz da nostalji katmadan anlatmak zor!
Sınav Dönemi: İlk Temas
Ankara’da büyüdüm ve her ne kadar şimdi yetişkin bir birey olsam da, okul yıllarımı hatırlamak, o zamanlar okuldaki sınav kaygısını yeniden yaşamak hala çok kolay. O yıllarda, 8. sınıfa geçtiğimizde birinci sınavlar, aslında daha farklıydı. Henüz bugünkü gibi LGS değil, “İlköğretim Okulu Öğrencileri Seviye Belirleme Sınavı” vardı. Kulağa biraz daha karmaşık geliyor, değil mi? Ama aslında o zamanlar, yani 2000’lerin başında, sınav demek sadece biraz gerginlik ve sonrasında okul değiştirme hayalleri kurmak demekti.
Ortaokul Sınavlarının Geçmişi
90’ların sonu ve 2000’lerin başı Türkiye’deki eğitim sisteminde önemli değişikliklerin yaşandığı yıllardı. Hangi sınavdan bahsediyorum? Tabi ki, eski adıyla TEOG (Temel Eğitimden Ortaöğretime Geçiş Sistemi) vardı. LGS’nin temelleri aslında o yıllarda atılmaya başlamıştı. Ama o zamanlar işler biraz daha düz, sınıf içinde her şeyin daha yakın olduğu bir dönemdeydi. TEOG, adını birkaç kez değiştirse de özünde hep aynıydı: Öğrenciler, ortaokulun son sınıfında bir merkezi sınava giriyor ve bu sınav sonucunda tercihlerine göre liselere yerleşiyordu.
Sınavın içeriği de, bir bakıma dönemin okul müfredatına dayanıyordu. Yani, Türkiye’nin pek çok yerinde, çocukların sınavlarla tanıştığı an, aslında çoğu kez TEOG sınavına girilen 8. sınıf yılından başlıyordu. Her sınav döneminde, kocaman başlıklarla ilan edilen “Milli Eğitim Bakanlığı Duyurusu”yla sene sonunda öğretmenlerin karşısına çıkmak oldukça stresli bir süreçti.
TEOG’dan LGS’ye Geçiş
Lise yerleştirme sınavı (TEOG) 2013 yılında Türkiye genelinde uygulanmaya başlandı. Ancak her şey tam da stabil giderken, 2017 yılında büyük bir değişiklik yaşandı ve TEOG sona erdi. Bunun yerine, LGS (Liselere Geçiş Sınavı) adı altında yeni bir sistem getirildi. TEOG’un biraz daha değişmiş versiyonu diyebileceğimiz LGS, aslında daha çok merkezi bir sınav değil, hem yazılı sınavlar hem de okuldaki başarıların belirleyici olduğu bir sistemdi. Bu sınav biraz daha fazla okul, biraz daha fazla stres getiriyor gibi görünse de, aslında bazı yönlerden daha eşitlikçi ve anlaşılabilir bir yapıya sahip.
Bununla birlikte, eski sınavlar ile LGS arasındaki farkları görmek için sadece sınav adlarına değil, aynı zamanda sınavın içeriğine ve sınav yaklaşımına da bakmamız lazım. Yani, o zamanlar girdiğimiz sınavla, şimdiki sınav arasında bir uçurum var.
Bir Zamanlar Hayalini Kurduğumuz Lise Sınavları
Benim de yaşadığım yıllarda, yani 2000’lerin başında, sınavlar okullarda öğretmenler tarafından hazırlanan ve okul bazlı yapılan sınavlardı. Bir de herkesin rüyasını süsleyen “okul dışı” sınavlar vardı. Bu sınavlar, pek çok öğrencinin hayalini süslerdi çünkü onlar genellikle daha büyük okullarda yapılır, çok daha heyecanlı ve öğreticiydi. Örneğin, okulumuzda her yıl düzenlenen Liseye Geçiş Sınavı ve bunun yanında popüler liselere giriş sınavları vardı. Ancak bir fark vardı: Bu sınavlar genelde “bölgesel” ve “yerel”di.
Sınavların Yükselen Stresi
Çocukluk arkadaşlarımın çoğunun hatırladığı bir detay da şudur: Eski yıllarda da, o zamanın sınavları bile korku yaratıyordu. Bir sabah uyanıp da o sınav kağıdını almak, sonuçları görmek, lisenin yolunu tutmak, yine de insanın gözlerinde o sınav heyecanını yaşatır. Örneğin, eski dönemlerde Lise Geçiş Sınavı diye anılan sınavlar, belki biraz daha stresliydi ama en azından herkes bir şekilde bu sınavlara girip çıkabiliyordu. Zamanla bu sınavların yerini, merkezi sınavların alması, aynı zamanda öğretim sisteminin değişmesiyle birlikte, sınav sonuçlarının da ne kadar belirleyici olduğunu hepimiz fark ettik.
Sonuç: Sınavlar ve Değişen Sistemler
Bugün baktığımızda, LGS’den önce hangi sınavlar vardı? sorusu aslında, büyük bir değişimin göstergesidir. Eskiden her şey biraz daha yerel ve bölgeseldi. Ancak zaman içinde, 2000’lerin sonlarına doğru merkezi sınavlar ortaya çıktı ve öğrenciler için hayat, daha büyük bir stres kaynağı haline geldi. Bu sınavlar, yerel okullardan ziyade, İstanbul, Ankara gibi büyük şehirlerdeki okulların etkisini de artırdı.
Gerçekten de, sınavlar zamanla hem öğrenciler hem de ebeveynler için hep “yeni bir hikâye” oldu. Birçok eski sınav artık geride kalmış olsa da, sistemin ilerleyen yıllarda nasıl evrileceğini görmek de ayrı bir ilgi konusu. Bu yazıyı okurken, benim gibi bir dönem sınavlarda ter döken, sonrasında her şeyi biraz daha kafa karıştırıcı gören biri olarak siz de kendi çocukluk yıllarınıza dair bir hatırlama yaşamışsınızdır.