Kayseri’de Bir Kış Akşamı ve Eski Kitapların Peşinde
“İlk Türk İslam eserleri nelerdir” konusu son dönemde oldukça merak ediliyor. Biz de sizler için detaylı bir içerik hazırladık.
Kayseri’de kışın akşamları erken iner. Güneş dağların arkasına çekilirken şehir sanki biraz sessizleşir, biraz da içine kapanır. Ben o sessizliği severim aslında ama bazı günler o sessizlik fazla ağır gelir. İçimde anlatamadığım şeyler büyür, düşünceler üst üste yığılır. O gün de öyle bir gündü. Defterime yazacak kelime bulamayıp sokaklara çıktığım bir akşam…
Elimde kalın bir mont, cebimde biraz bozuk para, aklımda ise tek bir şey vardı: eski kitaplar. Özellikle de hep merak ettiğim bir konu… İlk Türk İslam eserleri nelerdir? Bunu sadece bir bilgi olarak değil, bir hikâye gibi öğrenmek istiyordum. Çünkü bazı bilgiler kuru kalınca içime işlemiyor. Ama bir hayatın içinden çıkınca, sanki kalbime dokunuyor.
Kaybolduğum Sahaflar ve Tozlu Sayfaların Kokusu
Sahaflara girdiğimde o koku hep aynı: toz, eski kâğıt ve biraz da zamanın kendisi. Rafların arasında yürürken sanki yılların arasında yürüyormuşum gibi hissediyorum. O gün de Kayseri’deki küçük sahaflardan birine girdim. Kapının üstündeki çıngırak çaldı, içeriden yaşlı bir adam başını kaldırdı.
Gözlerim raflara kaydı. Eski tarih kitapları, dini metinler, şiir derlemeleri… Ama benim aradığım şey başka bir şeydi. İçimde bir boşluk vardı ve o boşluk sanki yüzyıllar öncesinden gelen kelimelerle dolacaktı.
Yaşlı sahaf, beni izlediğini fark ettim. “Bir şey mi arıyorsun evlat?” dedi.
Ben de biraz çekinerek söyledim:
“İlk Türk İslam eserleri hakkında bir şeyler… Ama öyle kuru bilgi değil, sanki o dönemi hissettiren bir şey.”
Gülümsedi. Rafların en altına eğildi. Tozlu bir kitabı çekip çıkardı. O an içimde bir şey kıpırdadı. Sanki bir kapı açılıyordu.
Yusuf Has Hacib ve Kutadgu Bilig ile İlk Karşılaşma
Kitabın ilk sayfalarını açtığımda karşıma çıkan isim beni durdurdu: Yusuf Has Hacib. Ve onun eseri: Kutadgu Bilig.
O an garip bir şey hissettim. Sanki bin yıl öncesinden biri bana bakıyordu. “Ben sana bir şey anlatacağım” diyordu ama bağırmadan, sadece kelimelerle…
Kutadgu Bilig’i okudukça içimde bir hayranlık büyüdü. Devlet yönetimi, adalet, insanın iç dengesi… Ama beni asıl etkileyen şey bilgi değil, o bilginin taşıdığı ruh oldu. Sanki Yusuf Has Hacib sadece bir kitap yazmamıştı; bir insanın nasıl yaşaması gerektiğine dair içsel bir harita çizmişti.
O an düşündüm:
“Ben ne kadar da dağınık yaşıyorum.”
İçimde hafif bir hayal kırıklığı hissettim. Kendime karşı. Daha düzenli, daha anlamlı bir yaşam kuramadığım için… Ama aynı zamanda bir umut da vardı. Çünkü bu eser bana “değişebilirsin” diyordu.
Kaşgarlı Mahmud ve Dilin Kalbine Yolculuk
Sahaf bana ikinci bir kitap daha uzattı. Üzerinde başka bir isim vardı: Kaşgarlı Mahmud. Ve onun dev eseri: Divanü Lügati’t-Türk.
Kitabı elime aldığımda sanki bir sözlük değil de bir hazine tutuyormuşum gibi hissettim. Çünkü bu eser sadece kelimeleri açıklamıyordu; bir milletin hafızasını taşıyordu.
Sayfalar arasında ilerledikçe şunu fark ettim: Dil sadece konuşmak değilmiş. Dil, yaşamakmış.
Kaşgarlı Mahmud’un amacı Araplara Türkçeyi öğretmekti ama aslında yaptığı şey çok daha büyüktü. Türkçenin ne kadar derin, ne kadar eski ve ne kadar güçlü olduğunu göstermişti.
Bir an durdum. İçimde bir sıcaklık yayıldı. Gurur gibi ama daha yumuşak bir şey… Sanki geçmişimle bağım yeniden kuruluyordu.
Ama aynı zamanda bir kırılma da hissettim. Çünkü bugünkü dilimizi, o derin köklerden ne kadar uzaklaştırdığımızı düşündüm. Kendime kızdım biraz. Kelimelerimizi ne kadar yüzeysel kullandığımızı fark ettim.
Edib Ahmed Yükneki ve İçimi Sarsan Ahlak Dersi
Sahaf üçüncü bir kitap daha koydu önüme: Atabetü’l-Hakayık. Yazarı Edib Ahmed Yükneki.
Bu kitap diğerlerinden farklıydı. Daha sertti. Daha doğrudan… Sanki insanın gözüne bakıp gerçeği söyleyen biri vardı içinde.
Sayfaları çevirdikçe içimde bir huzursuzluk başladı. Çünkü metin bana sürekli şunu hatırlatıyordu: “İnsan önce kendini düzeltmeli.”
O an kendimi düşündüm. Günlüklerime yazdığım yarım cümleleri, ertelediğim kararları, içimde biriktirdiğim kırgınlıkları…
Bir sayfada uzun süre kaldım. İçimde garip bir sessizlik oldu. Sanki kitap bana bağırmıyordu ama beni içten içe sarsıyordu.
Ve ilk defa o gün şu duyguyu net hissettim:
Eksik değilim ama dağınığım.
Bu farkındalık hem acı verdi hem de garip bir rahatlık sağladı.
Ahmed Yesevi’nin Hikmetleri ve İçimde Açılan Kapı
Sahaf en son bir kitap daha uzattı. Bu kez ismi farklıydı: Divân-ı Hikmet, Ahmed Yesevi.
Kitabı açtığım an sanki başka bir dünyaya geçtim. Daha sade, daha içten, daha kalpten bir dil…
Ahmed Yesevi’nin sözleri sanki yüksek sesle değil de içimden konuşuyordu. Dünya hırsını küçümseyen, insanı kalbine çağıran bir ses vardı orada.
O an gözlerim dalmış. Dışarıdan gelen sesleri duymuyordum. Kayseri’nin soğuğu, sokaktan geçen insanların ayak sesleri… Hepsi silinmiş gibiydi.
İçimde tuhaf bir huzur büyüdü. Ama bu huzur sakin bir deniz gibi değil, fırtınadan sonra açılan gökyüzü gibiydi.
Kendime şunu sordum:
“Ben neyi arıyorum gerçekten?”
Cevap net değildi. Ama ilk defa bu kadar yakındım.
Gece Yürüyüşü ve İçimde Büyüyen Sessizlik
Sahafın kapısından çıktığımda hava daha da soğumuştu. Ellerim cebimde yürümeye başladım. Kitapların ağırlığını hissediyordum ama o ağırlık fiziksel değildi.
Kafamda aynı cümle dönüp duruyordu:
İlk Türk İslam eserleri nelerdir?
Ama artık bu bir soru değildi. Bir yol olmuştu.
Kutadgu Bilig bana dengeyi,
Divanü Lügati’t-Türk bana kökü,
Atabetü’l-Hakayık bana gerçeği,
Divân-ı Hikmet ise kalbi göstermişti.
Ve ben yürürken içimde garip bir şey oldu. Hayal kırıklığım tamamen kaybolmadı ama şekil değiştirdi. Artık kendime kızmıyordum. Sadece öğreniyordum.
Kayseri’nin Sokaklarında Kendime Yaklaşmak
Erciyes’in rüzgârı yüzüme vururken şehrin ışıkları uzaktan titriyordu. Bir bankta oturup kitapları çantama koydum. Ellerim üşüyordu ama içim daha sıcaktı.
Defterimi çıkardım. Yazmaya başladım. Bu kez kelimeler daha kolay geliyordu.
Çünkü artık biliyordum: geçmiş sadece tarih değilmiş. Geçmiş, insanın kendini bulma şekliymiş.
O gece Kayseri’de yürürken aslında zamanın içinde yürüyordum. Bin yıl öncesiyle aynı caddede buluşmuştum sanki. Ve içimde bir şey sessizce değişmişti.
Belki de büyümek böyle bir şeydi: eski metinlerin içinde kendini yeniden okumak.